Glossary — Thuật ngữ
23 thuật ngữ freelance giải thích bằng tiếng Việt — tra cứu khi gặp từ lạ.
Connects
Tiền ảo dùng để gửi proposal trên Upwork. Mỗi job tốn 2–6 connects.
💡 Free 10 connects/tháng. Mua thêm $0.15/connect.
Escrow
Khoản tiền client nạp vào platform giữ hộ. Chỉ release khi bạn deliver xong.
💡 Bảo vệ cả 2 bên. KHÔNG bao giờ làm việc khi escrow chưa funded.
Milestone
Mốc deliver kèm payment. Chia dự án lớn thành nhiều mốc nhỏ <2 tuần.
Hourly contract
Trả theo giờ qua tracker (chụp screenshot). Upwork Time Tracker phổ biến.
💡 Cẩn thận: nhiều client không thích bị tracker chụp màn hình.
JSS (Job Success Score)
Điểm đo độ hài lòng client trên Upwork. <90% là báo động đỏ.
Top Rated / Rising Talent
Badge Upwork: Rising Talent (mới, có potential) → Top Rated → Top Rated Plus.
Gig
Dịch vụ đóng gói cố định trên Fiverr. Buyer mua như mua sản phẩm.
Buyer Brief
Buyer đăng yêu cầu, seller phù hợp được mời chào. Inbound traffic.
Vetted platform
Platform có vòng duyệt khắt khe trước khi vào (Toptal, Contra Pro). Top 3% pass.
Payoneer
Ví trung gian phổ biến nhất cho freelancer VN. Rút về bank VN qua Global Payment Service.
💡 Phí ~2% khi đổi USD → VND.
Wise (TransferWise)
Tài khoản đa tệ, phí thấp hơn Payoneer. Thích hợp khi client trả thẳng.
Deel / EOR
Dịch vụ thuê hộ — bạn ký hợp đồng dài hạn với client US qua trung gian Deel/Remote.com.
KYC
Xác minh danh tính (CCCD/Passport). Bắt buộc trước khi rút tiền.
1099 / W-8BEN
Form khai thuế Mỹ. Freelancer VN ký W-8BEN để được miễn thuế khấu trừ Mỹ.
Async-first
Văn hoá làm việc qua text/Loom thay vì call. Bạn của dev yếu English.
Loom
Quay màn hình + voice 90 giây thay cho call. Vũ khí số 1 của dev VN.
Niche down
Chọn ngách hẹp (vd: 'Stripe webhook fix cho SaaS') thay vì generalist.
Race to bottom
Cuộc đua giảm giá khi cung > cầu. Upwork/Freelancer/Fiverr basic gig.
Reputation lock-in
Bạn bị 'kẹt' ở platform vì 100 review 5* — không port qua nơi khác được.
Take rate
Phần trăm platform giữ lại. Upwork 10%, Fiverr 20%, Toptal hidden margin ~30-50%.
Red flag client
Dấu hiệu client xấu: chưa verify payment, chat ngoài platform, brief mơ hồ, deadline gấp + giá thấp.
Scope creep
Client cứ thêm yêu cầu ngoài hợp đồng. Phải có change request.
Dispute / Mediation
Khi tranh chấp — platform mediate. Có log chat & milestone rõ ràng = bạn thắng.